الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
164
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
سپس مىفرمايد : لازم نيست كه حذر از باب غايت واجب بودن واجب باشد ، تا كسى اشكال كند كه ( لام ) غايت در آيه وجود ندارد و تنها فرموده است كه ( لعلّهم يحذرون ) ، بلكه از راه عقل هم مىتوان پيش آمد و گفت : اگر انذار واجب باشد ، حذر هم بايد واجب باشد و گرنه مستلزم لغو بودن انذار است ، چون كه اثرى برآن مترتب نمىباشد اما لغو قبيح است و از مولى حكيم صادر نمىشود پس حذر هم بايد واجب باشد . * مراد از عبارت ( و نظير ذلك ما تمسّك به فى المسالك . . . ) چيست ؟ نظير استدلال فوق است : در مسالك ، از شهيد ثانى در رابطه با وجوب قبول قول مرئه در باب عدّه است كه آيه شريفه مىفرمايد : وَ لا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ ما خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحامِهِنَّ . . . « 1 » يعنى : كتمان ما فى الارحام بر زنها حرام است و اظهار آن واجب . و لذا عقل مىگويد : اگر اظهار بر زن واجب است ، پس قبول هم بايد بر ديگران واجب باشد و گرنه مستلزم لغو است . * مراد از عبارت ( بمقتضى كلمة لو لا . . . ) چيست ؟ اين است كه چون مدخول كلمهء ( لو لا ) در آيهء مورد بحث به صيغهء ماضى است ، ناگزير بايد معناى مستفاد از اين كلمه ، تنديم و توبيخ بر ترك ( نفر ) باشد . مثل آيه شريفه : فَلَوْ لا نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ قُرْباناً آلِهَةً حال مىتوان گفت : معناى مستفاد از كلمهء ( لو لا ) به خاطر مدخول ماضيش توبيخ بر ترك ( نفر ) است . ( صغرى ) بر ترك امر غير واجب ، توبيخ وجود ندارد . ( كبرى ) پس : ( نفر ) هم لازم و واجب است . ( نتيجه ) * پس اگر مدخول ( لو لا ) فعل مضارع باشد معناى مستفاد از اين كلمه چيست ؟ معناى تخصيص و وادار نمودن است ، مثل آيهء شريفه : لَوْ لا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ . . . .
--> ( 1 ) - بقره / 228 .